Αιώνες έχουν περάσει από τότε που ο Όμηρος περιέγραφε στην "Οδύσσεια", μια ειδυλλιακή, καθημερινή εικόνα από τα ελληνικά ακρογιάλια της εποχής. Τότε, η μεσογειακή φώκια ήταν πρωταγωνίστρια σε αυτά. Στις μέρες μας, η μεσογειακή φώκια Monachus monachus είναι το "υπ` αριθμόν ένα" απειλούμενο με εξαφάνιση είδος της Ευρώπης. Λίγες μόνο εκατοντάδες ζώα απαντώνται στις ακτές της Μεσογείου και της Δυτικής Αφρικής, ο μεγαλύτερος αριθμός των οποίων (200-250 περίπου) ζει σήμερα στα ελληνικά νερά.
Οι μεσογειακές φώκιες είναι ένα από τα μεγαλύτερα είδη φώκιας και από τα λίγα μεγάλα θηλαστικά που συναντάμε στην χώρα μας. Τα ενήλικα ζώα φθάνουν σε μήκος τριών μέτρων, ενώ το βάρος τους μπορεί να φθάσει και τα 350 κιλά. Το σώμα τους καλύπτεται από κοντό και στιλπνό τρίχωμα, το χρώμα του οποίου είναι ανοιχτό γκρι, σκούρο καφέ, ή και μαύρο. Η κοιλιά τους είναι, συνήθως, πιο ανοιχτόχρωμη, ενώ μερικά σκουρόχρωμα ζώα έχουν στην κοιλιά τους ένα άσπρο "μπάλωμα".
Οι μεσογειακές φώκιες γεννούν ένα μικρό κάθε δύο, συνήθως, χρόνια. Γεννούν πάντα στην ξηρά μέσα σε σκοτεινές και καλά προφυλαγμένες θαλασσινές σπηλιές. Η περίοδος των γεννήσεων εκτείνεται από τον Αύγουστο έως τον Δεκέμβριο. Τα νεογέννητα έχουν μήκος ενός περίπου μέτρου και βάρος 15 κιλά. Θηλάζουν για τρεις σχεδόν μήνες και μετά αρχίζει ο αγώνας για την επιβίωση από μόνα τους.
Η Ελλάδα φιλοξενεί το 50% του πληθυσμού της Μεσογείου και στην Ζάκυνθο υπάρχουν γύρω στις 15 φώκιες που ζουν μόνιμα στις σπηλιές των δυτικών ακτών του νησιού. Η ύπαρξη της μεσογειακής φώκιας Monachus monachus στη Ζάκυνθο ήταν γνωστή από αναφορές ψαράδων από τα πολύ παλιά χρόνια. Η πρώτη συστηματική προσπάθεια καταγραφής του πληθυσμού της φώκιας στο νησί ολοκληρώθηκε το 1991 από την WWF.
Βασική απειλή για τη Μεσογειακή φώκια είναι οι ανθρώπινες δραστηριότητες. Η ηθελημένη θανάτωσή της, η μείωση της διαθέσιμης τροφής της, αλλά και η τυχαία σύλληψή της σε αλιευτικά εργαλεία, είναι αιτίες που σχετίζονται με την αλιεία. Επίσης, η θαλάσσια ρύπανση και ο ανεξέλεγκτος τουρισμός προκαλούν καταστροφή των φυσικών βιοτόπων της, με αποτέλεσμα τη χαμηλή γεννητικότητα και την υψηλή θνησιμότητα του είδους. Η Monachus monachus βρίσκεται στην κορυφή της οικολογικής πυραμίδας και γι` αυτό μπορεί να θεωρηθεί δείκτης υγείας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Η εξαφάνισή της αποτελεί προοίμιο για την καταστροφή του. Προστατεύοντας τη μεσογειακή φώκια, στην ουσία προστατεύουμε τη θάλασσα και το περιβάλλον.