Το παλιό ζακυνθινό καρναβάλι αποτελούσε στα παλιά χρόνια μια από τις καλύτερες διασκεδάσεις τόσο για τους ίδιους τους ζακυνθινούς, όσο και για τους άλλους ξένους που ερχόταν στο νησί μας την περίοδο αυτή. Το ζακυνθινό καρναβάλι χρόνο με τον χρόνο πλησιάζει την μεγαλοπρέπεια εκείνων των περίφημων καρναβαλιών των περασμένων καιρών.
Την Κυριακή του Ασώτου, την λεγόμενη «γουρουνοκυριακή», ο παραδοσιακοί ντελάληδες θα γυρίσουν το νησί και θα διαλαλήσουν την έναρξη και το πρόγραμμα του καρναβαλιού. Την Τσικνοπέμπτη που θεωρείται η καθαυτό ημέρα έναρξης των καρναβαλιών, γίνεται στην πόλη η είσοδος του βασιλιά καρνάβαλου.
Την Κυριακή των Αποκριών παρελαύνει το «Πίκολο Καρναβάλι», οι μικροί δηλαδή καρναβαλιστές, ενώ την Κυριακή της Τυρινής λαμβάνει χώρα η μεγάλη ζακυνθινή καρναβαλική παρέλαση, με σατυρικά δρώμενα και με τη συνοδεία αρμάτων και πεζοπόρων τμημάτων από όλα τα σχολεία και τις περιοχές του νησιού. Όλοι οι ζακυνθινοί κατεβαίνουν στην πόλη για να θαυμάσουν αυτήν την παρέλαση, οι περισσότεροι είναι μεταμφιεσμένοι και συμμετέχουν στο ξέφρενο ρυθμό της διασκέδασης. Οι εκδηλώσεις κλείνουν με την πολύ διασκεδαστική "κηδεία της μάσκας". Μία αναπαράσταση - παρωδία κηδείας με πολύ γέλιο, όπου τη θέση του νεκρού παίρνει ο καρνάβαλος, ενώ ακολουθούν οι θλιμμένοι συγγενείς, με απερίγραπτη εξέλιξη. Κατά το 15ήμερο των Καρναβαλιών πραγματοποιούνται πολλοί χοροί μασκέ σε νυχτερινά κέντρα, σε σπίτια και όχι μόνο όπου το γλέντι στην κυριολεξία απογειώνεται. Σε όλη τη διάρκεια των Αποκριών διοργανώνονται χοροί, παρελάσεις, μασκαράτες. Θεατρικές ομάδες παίζουν στις πλατείες και στους δρόμους "τις ομιλίες", αυτοσχέδια δηλαδή κωμικά έργα με κοινωνικές προεκτάσεις που παίζονται από μεταμφιεσμένους άνδρες. Επίσης στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων των Αποκριών ανήκει η μεγάλη μασκαράτα που περιέρχεται στους κεντρικούς δρόμους της πόλης και καταλήγει στην πλατεία Σολωμού, όπου χορεύονται καντρίλλιες (γαλλικός χορός), λανσιέρηδες και λαϊκοί χοροί. Ένα ακόμα αξιοσημείωτο γεγονός του ζακυνθινού καρναβαλιού είναι οι ξακουστές «Γκιόστρες». Ζακυνθινοί, με την συνοδεία των αλόγων τους, πραγματοποιούν ιππικούς αγώνες στην πλατεία Σολωμού σύμφωνα με την παλιά παράδοση των ιπποτικών αγωνισμάτων. Ακόμα γίνεται αναπαράσταση του βενετσιάνικου γάμου σύμφωνα με όλη την ιταλική εθιμοτυπική παράδοση. Το καρναβάλι δεν περιορίζεται μόνο στην πόλη, αλλά μεταφέρεται και σε όλα τα χωριά του νησιού.
Το ζακυνθινό καρναβάλι αριθμεί πέντε αιώνες ιστορικής πορείας και δόξας μέσα από τους φημισμένους χορούς, τις ομιλίες, τις μασκαράτες, τα φεστίνια κ. α. Γενάρχης του ο βενετσιάνος προβλεπτής, Πέτρος Φώσκολος. Διοικητής του νησιού μας επί Ενετοκρατίας, όπου αναπολώντας το περίφημο καρναβάλι της πατρίδας του καθιερώνει το 1490 το πνεύμα και το ύφος του βενετσιάνικου καρναβαλιού. Πραγματοποιεί στο Παλάτσο του, στο Κάστρο, τις πρώτες καρναβαλικές εκδηλώσεις που άφησαν εποχή και σηματοδοτήθηκαν από την εμφάνιση και καθιέρωση της "Μορέττας". Ακολούθησαν μεγαλοπρεπή γλέντια με μεγάλη συμμετοχή, ακόμη και από τις τάξεις των κληρικών.
Από το 1840 και μετά τα καρναβαλικά δρώμενα προσαρμόζονται στα δεδομένα της εποχής, περνώντας στην όπερα, την σερενάδα, το ημίψηλο και την σχιστή βελάδα. Όλα αυτά συνεχίζονται μέχρι τους σεισμούς του 1953 με μοναδική απραξία την περίοδο του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου.
Χαρακτηριστικά του ζακυνθινού καρναβαλιού ήταν η πλήρης συμμετοχή του κόσμου σε ένα ξέφρενο γλέντι, πράγμα που επιβεβαιώνεται και από την μαρτυρία του περιηγητή της εποχής που αναφέρει:
"Ο Ζακυνθινός εργάζεται δια να διασκεδάζει,
Ταλαιπωρείται και κόπτεται δια να διασκεδάζει,
Σκέπτεται πώς να διασκεδάζει".
Ξεχωριστή σελίδα του ζακυνθινού καρναβαλιού αποτελούσε το περίφημο Povero καρναβάλι με την κηδεία της μάσκας, συνοδεία εξαπτέρυγων, φαναριών, λαμπαδηφόρων, κ.λ.π. Μια εντυπωσιακή τελετή που κατέληγε στο κάψιμο της μάσκας, ενώ ταυτόχρονα το μήνυμα της Σαρακοστής έρχονταν με το κρέμασμα των "Μαρουλοκρέμμυδων".
Δρώμενο το οποίο θα θεσμοθετηθεί, και θα αναβιώνει στο εξής με αφετηρία το φετινό καρναβάλι. Και του χρόνου Μάσκαρες.