Η αρχαιότερη μαρτυρία που υπάρχει για το νησί της Ζακύνθου είναι από τον Όμηρο, ο οποίος στην ένατη ραψωδία της Οδύσσειας την αποκαλεί «υλήεσσα», δηλαδή δασώδη. Υπάρχουν ωστόσο στοιχεία που φανερώνουν ότι ο εποικισμός της αρχίζει στη μέση της παλαιολιθικής εποχής. Σημαντικότερη όμως εποχή για τη Ζάκυνθο θεωρείται η μυκηναϊκή, όπως φανερώνουν τα ευρήματα σε διάφορες περιοχές του νησιού (Γέρακας, Καμπί, Κερί, Μαριές).
Πληροφορίες για τη Ζάκυνθο δίνονται επίσης και από τους αρχαίους συγγραφείς Ηρόδοτο, Θουκυδίδη και Παυσανία. Το όνομα της, σύμφωνα με την μυθική παράδοση, το πήρε από τον Ζάκυνθο, τον γιο του μυθικού ήρωα και βασιλιά των Τρώων Δάρδανου, το 1537 π.Χ. όπου φαίνεται να εποίκισε το νησί.
Η ιστορία αναφέρει για πρώτους κάτοικους του νησιού τους Δωριείς και τους Αρκάδες. Η τάση που είχε το νησί στη μουσική και την λατρεία της Άρτεμης, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των Αρκάδων, πιστοποιεί αυτό το γεγονός. Το νησί γνώρισε μεγάλη εμπορική και πολιτιστική άνθηση στους αρχαίους χρόνους.
Στον τρωικό πόλεμο, όπως αναφέρεται στον Όμηρο, οι Ζακυνθινοί πήραν μέρος με τον Οδυσσέα, αφού τότε ήταν υποταγμένοι στο βασίλειο της Ιθάκης. Τα επόμενα όμως χρόνια επαναστάτησαν και έδιωξαν τον βασιλιά της Ιθάκης και από το 650 π.Χ ως το 404 π.Χ έζησαν δημοκρατικά και άνθισε ένας σπουδαίος πολιτισμός. Αργότερα το νησί κατέλαβαν οι Αχαιοί της Πελοποννήσου και εγκαθιδρύθηκε πάλι η ολιγαρχία. Κατά τους περσικούς πολέμους οι Ζακυνθινοί κράτησαν ουδέτερη στάση ενώ κατά τον πελοποννησιακό πόλεμο συμμάχησαν με τους Αθηναίους.
Με την σύναψη όμως ειρήνης ανάμεσα στους Αθηναίους και τους Λακεδαιμόνιους, η Ζάκυνθος θα αποκαταστήσει την δημοκρατία και θα ζήσουν ειρηνικά ως τον Φίλιππο το 217 π.Χ. Η Ζάκυνθος έγινε ανεξάρτητο κράτος δημιουργώντας μάλιστα και αποικίες στην Ιταλία (Ζάκανθα ή Σαγούντο) και την Κρήτη (Κυδωνίες).